بمبئی

برای آنکه بتوانیم تصویری روشن از ارتباط تاجران پارسی خصوصا تاجران شوشتری با سرزمین هند در دوران قاجار داشته باشیم ، نیازمند آشنایی با شرایط اجتماعی ، زمانی و مکانی دوره مورد نظر در مبداء و مقصد ( شوشتر و بمبئی ) می باشیم .
بمبئی عمده ترین مرکز اقتصادی ، تجاری و تولیدی هند است که پس از باز شدن کانال سوئز در 1286ه.ق/1869م پیشرفت اقتصادی این بندر شتاب یافت به طوری که فعالیتهای دریایی آن را به «دروازة هند» معروف ساخت .
صادرات این شهر سنگهای معدنی ، منگنز، نخ ، کتان ، پنبه ، روغن ، محصولات فلزی و زغال سنگ است همچنین بمبئی جزو مراکز عمدة چاپ و نشر کتاب و شرکتهای بازرگانی گوناگون نیز به شمار می آید. در سدة سیزدهم و نیمة اول سدة چهاردهم ، از مهمترین مراکز طبع و نشر کتابهای فارسی بود، و در آنجا بسیاری از صاحبان چاپخانه ها با ملیتها و گرایشهای مذهبی گوناگون به انتشار آثار فارسی در رشته های مختلف علمی و علوم دینی اشتغال داشتند.
تاریخچه
در 936 ه.ق/ 1530م پرتغالیها جزیرة بمبئی را به تصرف درآوردند. سالهای 941ـ1071ه.ق/ 1534ـ1661م دورة ورود اروپاییها و بویژه پرتغالیها به این منطقه و تجارتشان در آنجاست . در 1071ه.ق/ 1661م بمبئی به عنوان بخشی از جهیزیة همسر پرتغالی چارلز دوم ، پادشاه انگلستان ، به انگلیس واگذار شد و در 1079ه.ق/ 1668م چارلز مالکیت آنرا به شرکت هند شرقی منتقل کرد .
در این شهر شماری از ایرانیان مسلمان و زرتشتی زندگی می کنند.
جمعیت زرتشتیان بمبئی از هر شهر دیگری در دنیا بیشتر است ، آنان بیش از هر گروه دیگری در تکوین شهر به مثابة مرکز بازرگانی هند مؤثر بوده اند .
تاریخ گروههای مسلمان ایرانی در بمبئی ، بخشی از تاریخ عمومی مهاجرتها از ایران به ساحل غربی هند است . تجارت دریایی پررونق با هند امکانات جدیدی در اختیار بازرگانان و حادثه جویان ایرانی گذاشت که پس از فتح ایران به دست مسلمانان (31ه.ق/ 651ـ652م) توسعة بیشتری نیز یافت . تجارت دریایی در قرون دوم تا پنجم به اوج خود رسید و در همین دوره پناهندگان سیاسی گروه گروه به مسلمانان ساکن کنکن می پیوستند ، پس از اینکه بمبئی به شرکت هندشرقی انتقال یافت بندر بمبئی زیرنظر اربابان جدید، مرکز فعالیت جدی تجاری شد ؛ شرکت ، ضامن جان و مال بازرگانان و تولید کنندگان بود .
در اواخر قرن دوازدهم ه.ق/ هجدهم م ، بندر بمبئی بر تجارت دریایی در آن سواحل تسلط یافته بود و دیگر شهرهای بندری رو به زوال گذاشته بودند. در ضمن ، خرابی وضع اقتصادی ایران ، که علت اصلی آن لشکرکشیهای نادرشاه (1143ـ1160ه.ق/ 1730ـ 1747م ) بود، به مهاجرت بسیاری از ایرانیان به هند منجر شد.
ایرانیان تازه وارد، در بمبئی در امتداد باریکة سنگلاخی که به دُنگری معروف شد متمرکز شدند؛ اخلاف این دسته ، که به «مغولها» (مغُلها) معروف اند ، هنوز هم گروه شیعة اثناعشری مشخصی را در شهر تشکیل می دهند. پس از روی کار آمدن قاجاریان (1200ـ1342 ه.ق) اقتصاد ایران بتدریج رونق یافت . در اوایل قرن سیزدهم ه.ق/ نوزدهم م ،فروش اسبهای عربی و ایرانی ، بویژه به ارتش انگلیس در هند، مهاجران ایرانی بیشتری را به بمبئی جلب کرد.
سوداگران ایرانی از بمبئی منسوجات ، بویژه چلوار، چیت ، پارچه تهانه (که از جنس مخمل و قدک بود)، آبنوس ، ماهوت ، ظروف و چرم اروپایی به ایران می فرستادند و از ایران ابریشم خام ، خشکبار، گلاب ، و کالاهای تجمّلی مانند کتاب و شال ابریشمی وارد می کردند.
از جمله یادگارهایی که از تجارشوشتری باقی مانده موقوفاتی است که در منطقه‏ي امام باره بمبئي قرار دارد و شامل يک باب حسينيه ، 4 واحد تجاري و 14 واحد مسکوني ملحق به حسينيه می باشند ، کليه‏ي مستأجرين مغازه‏ها و واحدهاي مسکوني قديمي بوده و اجاره بسيار کمي پرداخت مي‏کنند ؛ ادامه دارد .

سعید زاهدزاده

ارجاعات : مقاله ایرانیان بمبئی نوشته پروانه محمدی

نویسنده: saied

کاردان هنرهای تجسمی و کارشناس باستان شناسی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *