“درخزینه” و تخریب روز افزون آن بدست سودجویان و ناآگاهان

IMG_94

 

کمبود نیرو، نگرفتن حقوق و دستمزد، حمایت نشدن از سوی مسئولین بالا، کاغذ بازیهای روزمره و کارهای جانبی و کم اهمیت تر حوزه میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری بهانه هایی است تا از این خلاء موجود و در اشتهای سیری ناپذیرِ سود جویی و مال اندوزیِ جماعتی ناآگاه و یا آگاه اما بی تفاوت و خودخواه، بخشهای زیادی از محوطه ها و تپه های باستانی، بطور روزانه مورد تخریب و نابودی قرار گیرند.

اگر به تازگی از منطقه “درخزینه” دیدن کرده باشید، شاهد تسطیح روزانه ی بخشهایی از تپه ماهورهای به ظاهر بی ارزش و بدترکیبی خواهیم بود که در نظر عامه، هیچ ارزشی جز تسطیح ندارند؛ در جای جای این تپه ها و زمینها، آثاری از توالی فرهنگی کهنی، از دوره “شوشان جدید” تا دوران تاریخی را شاهد خواهیم بود. اتفاق ناگواری که سالها پیش در منطقه باستانی چم کُنار و اطراف آن “بَرد کارگر” 1 در حوالی روستای نور علی و مناطق مشابه نیز به وقوع پیوست.

IMG_94-2

 

IMG_94-1

 

پژوهشگر ارشد موسسه شرق شناسی شیکاگو- دکتر عباس علیزاده – در جستجوهای علمی خود درباره منشاء حکومتهای اولیه در پیش از تاریخ فارس و خوزستان و مطالعه زندگی کوچ نشینان اولیه این مناطق، در سال 1380 از منطقه درخزینه شوشتر بازدیدی بعمل آورده و بررسی هایی را با تیم کامل خود(زمین باستان شناس، گیاه باستان شناس و دیگر تخصصهای مرتبط) از این منطقه بعمل آوردند و در مناطق محدودی نیز گمانه زنی هایی انجام دادند که نتایج علمی ارزشمندی برای علاقمندان و اهل فن بهمراه داشت. وی محوطه در خزینه را اینگونه توصیف می نماید:

” یک محوطه قابل توجه و تاکنون بی مانند در خوزستان “.

خود علیزاده می نویسد: ” در بررسی مقدماتیِ منطقه، محوطه در خزینه را برای کاوش انتخاب کردیم زیرا دارای نهشته های باستانی دوره شوشانِ جدید1 (حدود 4500-4800 ق.م) بود که به نظر نگارنده دوره ای بود که کوچ نشینان باستانی زاگرس به منزله یک جامعه سازمان داده شده و منسجم در دشت خوزستان پدیدار شدند. ” و در ادامه می نویسد:

” کاوشهای درخزینه یکی از مهمترین مدارک دال بر وجود کوچ نشینان پیش از تاریخ را در این بخش از خوزستان فراهم آورد. “2 علاوه بر نشانه های پیش از تاریخی یاد شده در “درخزینه”، گستره فراوان پراکندگی سفالهای دوران پارتی و گورستان های پراکنده آن در مساحتی چند ده هکتاری، حاکی از فعالیت های انسانی و زندگی پر جنب و جوش مردمان باستان در این بخش از شوشتر و استان خوزستان می باشد. متاسفانه بررسی های جامعی تا کنون در آن صورت نگرفته است و این مسئله باعث گردیده، با زیر کشت رفتن روزانه و تسطیح روز افزون تپه های این منطقه، فرصت هرگونه گردآوری اطلاعات جامع و اساسی، از دسترس پژوهشگران خارج شود. بطور حتم عدم دانش کافی کارشناسان میراث فرهنگی در شناسایی شواهد باستان شناختی در حوزه تحت مسئولیت خود، در موارد متعددی باعث صدور مجوزهای غیر کارشناسانه ای به منظور تسطیح و تغییر کاربری محوطه ها و تپه های باستانی شده است.3

در حالی زمین های درخزینه جهت مصارف کشاورزی و حوضچه های ماهی، بطور شبانه زیر تیغ بولدوزرها می رود که طبق قوانین میراث فرهنگی هر گونه کند و کاو در مناطق باستانی غیر قانونی شمرده شده و جرایم و احکام جزایی متعددی را برای مجریان آن در پی خواهد داشت.4

هر چند جلوگیری از تخریب، غارت و تعرض به آثار و محوطه های باستانی خارج از اختیارات عموم مردم است و لیکن به موازات فعالیت های گروههای غیر قانونی و سود جو، آگاهی داشتن و در ارتباط بودن با مسئولین نهادهای مرجع و اطلاع رسانی به واحدهای مرتبط با مسائل فرهنگی و افراد ذی صلاح می تواند، در کاهش روند سریع نابودی این آثار تا حدود زیادی موثر واقع شود.

به امید روزهای روشن
سعید زاهدزاده

1- “برد کارگر” از محوطه های باستانی مهم دوره ایلامی است که در دهه هفتاد مورد دستبرد و تخریب سودجویان قرار گرفت و آجر نوشته های فراوانی از آن را به غارت بردند. طبق شنیده ها پس از آنکه متوجه شدند که این آجر نوشته ها خریداری در بازارهای غیر قانونی عتیقه ندارند، همه آنها را نابود کردند؛ تعدادی از آجرهای شکسته این محوطه مورد بازدید تیم دکتر علیزاده قرار گرفت که نگارنده، در حالیکه دکتر ارفعی (زبان شناس زبانها و خطوط باستانی) بر روی آنها در حال مطالعه بودند، موفق به دیدن آنها شدم؛ در آن سالها دکتر عباس علیزاده نگران محل نگهداری از این آثار و یافته ها بودند و مکان مناسبی در شوشتر در اختیارشان قرار نداشت.

2- برگرفته از کتاب ” شکل گیری حکومت عشایری و کوهستانی عیلام باستان ” نوشته دکتر عباس علیزاده، چاپ سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان چهارمحال و بختیاری،1387.

3- برای نمونه ” صحرای بلبل” یکی از شاخص ترین محوطه های اوایل اسلامی که نگارنده در دو فصل شناسایی و گمانه زنی آن حضور داشته و از موضوع صدور مجوز تسطیح غیر کارشناسی آن قرار داشته ام.

4- ماده 562 قانون مجازات اسلامی تاکید می‌کند: هرگونه حفاری و كاوش به قصد بدست آوردن اموال تاريخی، فرهنگی ممنوع بوده و مرتكب به حبس از 6 ماه تا 3 سال و ضبط اشياء مكشوفه به نفع سازمان ميراث فرهنگی كشور و آلات و ادوات حفاری به نفع دولت محكوم می شود. چنانچه حفاری در اماكن و محوطه‌های تاريخی كه در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است يا در بقاع متبركه و اماكن مذهبی انجام می‌شود علاوه بر ضبط اشياء مكشوفه و آلات و ادوات حفاری مرتكب به حداكثر مجازات مقرر محكوم می‌شود. همچنین در این ماده قانونی صراحتا اعلام شده که “هر كس اموال تاريخی، فرهنگی موضوع اين ماده را برحسب تصادف به دست آورد و طبق مقررات سازمان ميراث فرهنگی كشور نسبت به تحويل آن اقدام نکند به ضبط اموال مكشوفه محكوم مي شود.” از سوی دیگر در تبصره 2 همین ماده قانونی آمده: خريد و فروش اموال تاريخی، فرهنگی حاصله از حفاری غيرمجاز ممنوع است و خريدار و فروشنده علاوه بر ضبط اموال فرهنگی مذكور به حبس از 6 ماه تا 3 سال محكوم می شوند. هرگاه فروش اموال مذكور تحت هر عنوان از عناوين به طور مستقيم يا غيرمستقيم به اتباع خارجی انجام می شود مرتكب به حداكثر مجازات مقرر محكوم می‌شود.

نویسنده: saied

کاردان هنرهای تجسمی و کارشناس باستان شناسی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *