فعالیت کشتیرانی بین المللی در رودخانه گرگر

قسمت اول

رود کارون تنها رود قابل کشتیرانی است که در طول تاریخ توانسته ، نقش تعیین کننده ای در مناسبات سیاسی ، اقتصادی و فرهنگی خوزستان با خارج این منطقه را ایفا کند .

 گرگر شاخه ای فرعی از کارون بزرگ ، در شرق شوشتر سهم زیادی در رشد و پیشرفت این شهر از لحاظ اقتصادی داشته که مدارک و اسناد تاریخی شاهد این مدعاست .

تا پیش از آنکه طرح کشتیرانی اروپاییان خصوصا انگلیسی ها در مورد راه اندازی خط کشتیرانی در کارون بالا (حد فاصل اهواز تا شوشتراز طریق گرگر ) و کارون جنوبی ( اهواز تا محمره ) با دولت ایران مطرح شود ،  مهمترین کشتی موجود ، یک کشتی کوچک بنام کارون متعلق به شیخ محمره بود ، علاوه بر آن قایق هایی به نام “مهیله”  که توسط محلی ها به آب انداخته شده بود .

اما اولین پیشنهاد جدی و عملی راجع به کشتیرانی در کارون از سوی شرکت انگلیسی ” گری ، پل و شرکا ” در بوشهر عنوان شد ، این پیشنهاد طی نامه ای در ژوئیه 1871 به فرستاده مقیم خود در جنوب ارائه شد ، و هدف آن راه اندازی کشتی هایی بود که این شرکت بتواند بوسیله آنها به جابجایی کالا و مسافر بین محمره و شوشتر بپردازد ، این طرح شامل کشیدن یک خط آهن نیز می شد .

این شرکت نماینده شرکت  ” دریانوردی هند – انگلیس ” در خلیج فارس بود و این طرح بدلیل وجود قحطی و سایر مشکلات در ایران مورد تصویب مقامات انگلیسی قرار نگرفت اما چهار سال بعد تحت تحریکات روسیه در “مرو” حاکم انگلیسی هند آمادگی خود را اعلام نمود و نماینده شرکت  ” گری ، پل و شرکا ” علاوه بر پیشنهاد مسیر رودخانه ، به بازدید از مسیر شوشتر – اصفهان به منظور طرح یک جاده تجاری پرداخت .

در این بین شاه ایران بنا بر ترسی که از استیلاء انگلیس بر بندر محمره و در نتیجه بواسطه این طرح بر مرکز ایران داشت ، زیر بار این موضوع نمی رفت ؛ تا سال 1888 این مسئله به عناوین مختلفی بین دولتهای ایران و انگلیس مطرح می شد که نهایتا در این سال لایحه کشتیرانی در رود کارون در 24 بند تصویب گردید .

اسکله ( بار انداز) شلیلی ، واقع در روستا و چم شلیلی ، نقطه آغاز مسیر تجاری بود که محصولات شوشتر و مسافرین را به می توانست به ناصری و از آنجا به محمره ، بصره و یا بمبئی برساند .

بارها از شوشتر بوسیله حیوانات بارکش تا شلیلی حمل شده ، سپس بارگیری شده و تا ناصری حمل می شد ، بدلیل وجود سد ناصری (واقع در مسیر فعلی پل سیاه اهواز) کشتی تا بالای سد متوقف می شد و در پایین سد کشتی دیگری این وظیفه را تا محمره انجام می داد .

فیلیه  “feyliye ” قصر شیخ خزعل در محمره

بدین ترتیب  از سال 1889 کشتی شوشن با باله ای به طول صد پا ، سه سکان و دو پا فرو رفتگی در آب ، برای استفاده در مسیر شوشتر و اهواز انتخاب شده و کار خود را از سال 1889 آغاز کرد ولی این کشتی را به همراه کشتی دیگری بنام “شوش” طبق توافق به شاه ایران دادند ؛ “شوش” و “شوشن” مجددا در 1891 با هم بین اهواز و شوشتر رفت و آمد خود را از سر گرفتند .

سعید زاهدزاده

منابع : مجموعه اسناد شخصی نگارنده – تاریخ خوزستان – سفرنامه عبدالغفار نجم الملک

 توضیح : این سند و سایر سند ها در فرصتی دیگر به صورت روان نویسی ارائه خواهند شد .

نویسنده: saied

کاردان هنرهای تجسمی و کارشناس باستان شناسی

4 دیدگاه برای “فعالیت کشتیرانی بین المللی در رودخانه گرگر”

  1. سلام دست شما درد نکند و خسته نباشید. من دکتر باورصاد از دانشگاه خلیج فارس هستم و به لحاظ تخصص دریایی حمل و نقل و تجارت و خوزستانی بودن بسیار علاقه مندم که حقایق را در زمینه تاریخ 500 ساله گذشته بنادر شوشتر اهواز و کشتیرانی کارون بدانم و در جهت احیای این فعالیت مهم اقتصادی از هیچ تلاشی دریغ نخواهم کرد. ولی خواهشن شما و بقیه عزیزان نگذارید تاریخ دریایی و کشتیرانی ایران در کارون مشابه خود کارون که در حال اهتزاز است خاکستر شده و از بین برود. ljمتشکرم
    pbavarsad@yahoo.com
    091633138097

    1. درود بر شما، جناب دکتر باورصاد، هر چند به آهستگی اما بصورت پیگیر در حال انجام فعالیتهایی برای مطالعات پایه ای تاریخ و فرهنگ شوشتر هستیم، 09382318122 خط فعال بنده هستش، شماره تماستون رو مجددن برای بنده پیامک کنید. در انتظار دیدار شما هستیم. پیروز باشید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *