” تخت قیصر ؟! “
پس از شکست والرین ( امپراطور روم ) از شاپور اول ، در اواخر سال ۲۵۹ یا اوایل ۲۶۰ میلادی طی جنگ ادسا ، (در ترکیه فعلی و شمال انتاکیه ) ، وی به همراه تعداد زیادی از همراهانش که به قول شاپور ، شامل صاحب منصبان ، سناتورها و سرداران روم میشد به اسارت افتادند .
در واقع همانطور که میدانیم هنگامی که والرین در ادسا شکست خورد و زندانی شد ، لشکر وی که شامل هفتاد هزار مرد جنگی بود به شکل اسرای جنگی در ایران ماندگار شدند . این احتمال وجود دارد که اسرای جنگی به خلق آثار تاریخی ارزشمندی کمک کرده باشند ، زیرا در قرن سوم میلادی نیروهای نظامی امپراتوری روم ، در اموری که مربوط به بنای راهها ، پلها و سدها میشد اطلاعات شایان توجهی داشتند .
از جمله کارهایی که به کمک نیروی بزرگ اسیران رومی در شوشتر صورت گرفت ، شاهکار سد و پل بزرگ “شادروان” ، “بند میزان” ، “رود گرگر” و دهها پل و بند دیگر در این شهر و سایر شهر هاست و از ساخته های مهم دیگر می توان به شهر بیشابور(نزدیک کازرون ) و نیو شابور (نیشابور ) اشاره کرد .
ضمن بررسی که بنده از جاده تاریخی “تنگ عقیلی” داشته ام ، بی راه نرفته ام اگر ساخت آنرا به ایام (حضور اسرای رومی در شوشتر) نسبت بدهم ؛ چرا که معتقدم برخی از آثار هم عصر را می بایست بصورت کلی و مرتبط با دیگر آثار ، مورد مطالعه قرار داد ، در آن صورت می توان به تصویر روشنی از تفسیر آنها دست یافت .
یکی دیگر از آثار باستانی و تاریخی شوشتر که در نزدیکی بند ساسانی میزان قرار دارد ” تخت قیصر” می باشد ؛ مکانی در ارتباط با حضور والرین (قیصر روم ) و سربازانش ؛ مشرف به رود کارون ، محوطه وسیعی که بر بالای صخره ای طبیعی واقع شده است .(در این چند دهه گذشته توسط کوچ نشینان تبدیل به روستایی به همین نام شده است )
پیش از اشغال این محوطه ، نشانه هایی از قبوری به شکل صلیب گواه وجود تدفین هایی متفاوت با آنچه که از ایرانی ها سراغ داریم ، دیده شده است . هر چند امروزه از محل قرار گیری آنها اطلاعاتی در دست نیست اما ، در کتب مورخین ذکر آنها آمده است ، همچنین در فرهنگ عامه ، این مکان را محل زندانی شدن قیصر روم عنوان می کنند.
در گرداگرد این صخره طبیعی ، استودانهایی مربوط به تدفین های زرتشتیان به چشم می خورد که انتساب این مکان را به دوره ساسانی قطعیت می بخشد ، در قسمت غربی این صخره و در حاشیه رودخانه نیز شواهدی از وجود معدن سنگ بزرگ و مرغوبی وجود دارد که بطور قطعی مربوط به برداشت سنگ به منظور ساخت پل بند شادروان می باشد و امروزه با عقب نشستن آب کارون سنگهای عظیمی سر از آب بیرون آورده که اندازه های آنها با اندازه سنگهای بکار رفته در شادروان یکی می باشد . پلکانها ، سکوها و حوضچه هایی که به منظور استخراج و بارگیری این سنگها و حمل آنها توسط جریان آب کارون در ساحل “تخت قیصر” به چشم می خورد ، نشان می دهد که حجم زیادی از مصالح بکار رفته در شادروان از اطراف “تخت قیصر” تامین می شده است ، ” سنگهایی که هرگز بکار برده نشدند .
در واقع ، شواهد موجود در “تخت قیصر” و پیرامون آن ، نشان دهنده وجود یک اردوگاه رومی است ، گویای وجود معدن سنگ و گل رس و نیز کارگاه سد و پل شادروان است که زیر نظر ماموران ایرانی مدیریت می شده است ، در این ارتباط راههای دسترسی به معدن و وجود تونلی بزرگ که افراد محلی گزارش داده اند – با وجود دستکاریهای فراوانی که در آنجا صورت گرفته است – تایید کننده مطلبی است که در پایان عنوان گردید. (پیروز باشید )
تهیه و تنظیم : سعیدزاهدزاده
توضیحات :
* شاپور حدود سال ۲۰۰ میلادی به دنیا آمده بود و هنگام آغاز پادشاهی حدود چهل سال داشت. البته در آغاز با آنکه عنوان شاهنشاه داشت ولی به احترام پدر تاجگذاری نکرد و پس از درگذشت پدر این تشریفات را انجام داد.
*شاپور یکم ، شاهنشاه ایران و انیران، دومین شاهنشاه ساسانی و فرزند اردشیر بابکان است . از ۲۴۱ تا سال ۲۷۱ میلادی ، به عنوان شاهنشاه ایران سلطنت کرد.
*شاپور به افتخار این پیروزی دستور حک پیکرهای عظیم، در دل کوه رحمت، در نقش رستم و بعداز آن در شهر بیشاپور را داد که وی را پیروزمندانه نشسته بر اسب، نشان میدهد، در حالی که مچ دست امپراتور والریانوس را به نشانه اسارت در دست گرفته، و فیلیپ عرب را نشان میدهد که به نشانه تسلیم در برابر وی، زانو زده و خراجگذار امپراطوری ساسانی گشتهاست. اسیر شدن والریانوس اثر غریبی در دنیای آن روز کرده و در انظار عالم، بر عظمت و ابهت خاندان ساسانی فوقالعاده افزود.
* به نظر نمیرسد که در مورد مسائل کاملاً فنی ، معماری ایران متأثر از روم باشد . درست است که روم در اوج قدرت خویش بود و تقریباً هیچ فن معماری درباره بناهای گنبدی و کروی شکل و خطوط و زوایای متقاطع برجسته برایش پوشیده نبود. اما باید دقیقاً خاطرنشان نمود که کاربرد هیچیک از اسلوب معماری رومی را نمیتوان در ایران بازیافت.
